Siirt kış hazırlığı, sonbaharın en hareketli işidir. Yayladan inen hayvanlar besilidir, bahçelerin ürünü toplanmıştır. Evlerde kazanlar kurulur, kilerler dolar. Bu yazıda kavurmanın, kuru gıdanın ve kiler geleneğinin Siirt evlerindeki yerini anlattık.
Kavurmanın tekniğini ayrı bir rehberde yazdık. Burada daha çok geleneğin kendisine bakıyoruz: neden yapılır, nasıl bir imece havası taşır ve bugünün apartman dairesinde nasıl sürdürülür. Şehre yeni taşınanlar için de küçük bir yol haritası çizdik.
Siirt kış hazırlığı neden bu kadar önemli?
Siirt'in kışları, özellikle dağ köylerinde sert geçebilir. Yollar zaman zaman kapanır, köyden şehre inmek zorlaşır. Eskiden kışa hazırlıksız giren bir ev zor günler yaşardı. Bu yüzden kış hazırlığı bir tercih değil, bir gereklilikti.
Bugün market her mevsim açık. Yine de gelenek sürüyor. Çünkü kış hazırlığı sadece yiyecek biriktirmek değildir. Bir aile işidir, bir sofra hazırlığıdır. Kazan başında konuşulanlar, kilerin kokusu, komşuya ayrılan pay... Bunların hepsi bu geleneğin parçasıdır.
Kış hazırlığı aynı zamanda bütçe hazırlığıdır. Sonbaharda, ürünün bol olduğu dönemde yapılan alışveriş kış boyunca evin yükünü hafifletir. Aileler bu yüzden hazırlığı önceden konuşur, kimin ne alacağını paylaşır. Büyük ailelerde kardeşler bir araya gelir, işi bölüşür.
Hazırlık ne zaman başlar?
Genellikle sonbaharda. Hayvanlar yayladan iner, besili ve etlidir. Hava serinlemiştir. Hem et hem sebze bu dönemde en verimli halindedir. Bahçede son biberler toplanır, bulgur kaynatılır, et kazanı kurulur.
Kimi aileler kavurmanın bir kısmını Kurban Bayramı'nın etiyle yapar. Bayram hangi mevsime denk gelirse gelsin, kurban etinin bir bölümü kavrulup saklanabilir. Kurban etini saklamanın yollarını kurban eti nasıl saklanır yazımızda anlattık.
Kiler geleneği: evin sessiz hazinesi
Eski Siirt evlerinde kiler, serin ve loş bir oda ya da bodrumdu. Rafları kış boyunca yetecek erzakla dolardı. Bugün kiler çoğu zaman bir dolap, bir balkon köşesi ya da derin dondurucudur. Ama mantık aynıdır.
Bir Siirt kilerinde genellikle şunlar bulunur:
- Kavurma: Kışın et ihtiyacını karşılayan ana erzak.
- Bulgur: Pilavın, köftenin ve çorbanın temeli.
- Kuru sebzeler: Güneşte kurutulmuş biber, patlıcan ve domates.
- Bakliyat: Mercimek, nohut, fasulye.
- Pekmez ve bal: Kış kahvaltılarının tatlısı.
- Kuruyemiş: Siirt fıstığı, ceviz, kuru meyve.
- Sucuk: Yöresel Siirt sucuğu.
Bu liste her evde aynı değildir. Ama hepsinde ortak bir fikir vardır: kışın dışarıya muhtaç kalmamak. Siirt'in yöresel ürünlerini Siirt yöresel ürünleri yazımızda tanıttık.
Kilerin düzeni
İyi bir kilerin kuralı basittir: serin, kuru ve karanlık. Kuru gıdalar bez torbalarda ya da kapaklı kaplarda durur. Nem, kilerin en büyük düşmanıdır. Böceğe ve fareye karşı kapları sıkı kapatmak gerekir. Eski erzak öne, yenisi arkaya konur; böylece hiçbir şey unutulup bozulmaz. Bugün buzdolabı ve dondurucu, kilerin et ve kavurma rafını devraldı.
Kavurma kazanının başında: bir imece günü
Kavurma günü evde bayram havası olur. Sabah erkenden et doğranır, kuyruk yağı hazırlanır. Kazan ateşe konur. Aile büyük küçük kazanın başında toplanır, bazen komşular da gelir.
Et önce kendi suyunu salar, sonra o suyu çeker. Kuyruk yağı erir, et kızarmaya başlar. Ev kavurma kokusuyla dolar. İlk pişen et, oracıkta ekmeğin arasına konup tadına bakılır. Bu tadımlık lokma, kavurma gününün en sevilen anıdır.
Kazan başında en çok ustalık isteyen iş ateşi ayarlamaktır. Ateş çok güçlü olursa et dibe tutar, zayıf olursa su çekilmez. Bu işi genelde evin en deneyimli kişisi üstlenir. Çocuklar da yanında durup izler. Böylece gelenek, kimse ders vermeden bir sonraki kuşağa geçer.
Kavurma soğuyunca kaplara konur. Bir kısmı komşuya, akrabaya ayrılır. Kazandan çıkan ilk payı paylaşmak, Siirt'te eski bir gönül âdetidir. Kazanı olmayan komşu da böylece kış sofrasında kavurmanın tadına bakar. Paylaşılan her tabak, mahallede bir bağı daha güçlendirir.
Kasabımızın notu: Kavurma gününden önce bize kaç kazan yapacağınızı ve eti nasıl istediğinizi söyleyin. Eti doğranmış, sinirinden ayrılmış ve kuyruk yağıyla birlikte hazırlarız. Kazan başına geçtiğinizde size sadece pişirmek kalır.
Kavurmanın tekniği, et seçimi ve saklama kuralları için kışlık kavurma rehberimize bakın. Hazır kavurmanın sofrada nasıl kullanılacağını hazır kavurma nasıl kullanılır yazımızda anlattık.
Kuru gıdalar ve kilerden gelen kış sofrası
Kilerin asıl değeri kışın ortasında anlaşılır. Kar yağmış, dışarı çıkmak zorlaşmıştır. Ama sofra yine de zengindir. Çünkü yaz ve sonbaharın emeği kavanozlarda, çuvallarda ve kaplarda bekler.
- Kahvaltı: Kavurmalı yumurta, pekmez, bal, sucuk.
- Öğle: Kavurmalı bulgur pilavı, mercimek çorbası.
- Akşam: Kuru dolma, etli kuru fasulye, kemikli et suyuyla çorba.
- Gece sohbeti: Çay, fıstık, ceviz, kuru meyve.
Kuru dolma, güneşte kurutulmuş patlıcan ve biberin kıymalı harçla doldurulmasıdır. Kıymanın yağ oranı bu yemekte çok önemlidir. Kitel ve dolma gibi yemekler için kıyma seçimini kitel için kıyma yazımızda anlattık.
Bulgur da kış hazırlığının önemli bir parçasıdır. Buğday kaynatılır, kurutulur ve kırılır. Kavurmalı bulgur pilavı kış sofrasının en sade ve en doyurucu yemeğidir. Bir tabak pilav, üstünde birkaç kaşık kavurma ve yanında ayran; kış öğlelerinin klasik sofrası budur.
Komşuluk kilerden geçer
Eksik kalan bir şey olursa komşudan istenir. Ertesi gün tabak boş dönmez. Bu küçük alışverişler, kış boyunca mahalleyi birbirine bağlar.
Apartman dairesinde kış hazırlığı
Bugün çoğumuz apartmanda, sitede ya da lojmanda oturuyoruz. Ne bahçede kazan kurabiliyoruz ne de serin bir kilerimiz var. Yine de kış hazırlığı yapmak mümkün. Sadece biraz farklı.
- Küçük parti kavurma: Geniş bir tencerede, az miktarda ve birkaç seferde.
- Hazır kavurma: Kazan kuramayanlar için kasaptan hazır kavurma.
- Dondurucu: Kavurmayı ve eti öğünlük kaplarda dondurmak.
- Porsiyonlu et: Kıyma, kuşbaşı ve pirzolayı küçük paketlere ayırmak.
- Etiket: Her pakete içindekini ve tarihi yazmak.
Kavurma eskiden yağıyla birlikte serin kilerde saklanırdı. Bugün gıda güvenliği açısından buzdolabında ya da dondurucuda saklamanızı öneriyoruz. Saklamanın genel kurallarını et nasıl saklanır yazımızda topladık.
Küçük bir hanede kış hazırlığı yapacaksanız miktarı abartmayın. İki ya da üç kişilik bir ev için birkaç öğünlük kavurma ve porsiyonlanmış et çoğu zaman yeter. Dondurucuya sığmayan erzak yarardan çok zarar getirir. Az ama düzenli hazırlık, kış boyunca işinizi kolaylaştırır.
Memleketten uzakta kış hazırlığı
Siirt'e yeni taşınan pek çok aile kendi memleketinin kış geleneğini de yanında getirir. Kimi turşu kurar, kimi erişte keser. Siirt kavurması bu sofraya güzel bir yerel dokunuş olur. Komşunuzdan tarif almak da bu şehre ısınmanın en kolay yoludur.
Eskiden bugüne kış hazırlığında ne değişti?
Eskiden aileler kışlık hayvanı çoğu zaman kendi sürüsünden seçerdi. Kesim köyde yapılır, et aynı gün kazana girerdi. Bugün kesim, hijyen kurallarına uygun yerlerde yapılıyor. Et kasaba geliyor, aile de kasaptan alıyor.
Bu değişim işi kolaylaştırdı. Artık bütün bir hayvan almak zorunda değilsiniz. İhtiyacınız kadar et, istediğiniz doğramayla hazır geliyor. Kuyruk yağını ayrıca alabiliyor, oranını kendiniz belirleyebiliyorsunuz.
Değişmeyen şey ise geleneğin ruhu. Kazan hâlâ ailenin toplandığı yer. İlk lokma hâlâ büyüklere uzatılıyor. Komşuya giden kap hâlâ dolu dönüyor. Biz de kasap olarak bu geleneğin bir halkası olmaktan mutluluk duyuyoruz.
- Dün: Kendi hayvanı, köyde kesim, büyük kazan, serin kiler.
- Bugün: Kasaptan hazır doğranmış et, geniş tencere, dondurucu.
- Her zaman: Paylaşım, aile ve sıcak bir kış sofrası.
Kış hazırlığını kasabınızla planlayın
Kavurma mevsiminde talep artar. Besili hayvan ve kuyruk yağı bu dönemde çabuk tükenebilir. Bu yüzden kış hazırlığını önceden konuşmak işinizi kolaylaştırır.
- Kavurmayı evde mi yapacağınıza, hazır mı alacağınıza karar verin.
- Etin cinsini seçin: koyun, koç, dana ya da keçi.
- Doğrama, sinir temizliği ve kuyruk yağı tercihlerinizi belirtin.
- Hızlı sipariş sayfamızdan ya da WhatsApp'tan yazın.
Kış hazırlığı kalabalık bir aile ya da bir dernek için yapılıyorsa miktar büyür. Böyle durumlarda teslim gününü ve etin hazırlanma şeklini birkaç gün önceden konuşmak iyi olur. Böylece kazan kurulacağı gün her şey hazır olur.
Kavurmalık koç eti hakkında koç eti nedir yazımız, kuyruk yağı için kuyruk yağı nasıl kullanılır yazımız yol gösterir. Kavurma ve sucuk ürünlerimizi sucuk ve kavurma sayfasında bulabilirsiniz.
Siirt merkezde eve teslim yapıyoruz. Pervari, Eruh ya da diğer ilçelerden yazıyorsanız teslimat gün ve araç planlamasına bağlıdır. Fiyat; etin cinsine, yağ oranına ve hazır ya da çiğ oluşuna göre değişir, güncel fiyatı WhatsApp'tan bildiriyoruz. Siirt'te et alışverişinin bütün adımları Siirt et rehberimizde.
Bu yazıdaki etleri sipariş edin
Hızlı sipariş ekranında cinsi, parçayı ve miktarı seçin.