Siirt yöresel ürünleri denince akla önce Siirt fıstığı gelir. Ama liste bununla bitmez. Pervari balı, Siirt sucuğu, kavurma ve el emeği Siirt battaniyesi de bu şehrin adını taşıyan ürünlerdir. Bu yazıda her birini kısaca tanıttık; alırken nelere bakılacağını ve nasıl saklanacağını anlattık.
Biz bir kasabız. Fıstığı, balı ya da battaniyeyi biz satmıyoruz. Ama bu şehirde yıllardır yaşayan bir aile olarak bu ürünleri sofrada ve evde her gün görüyoruz. Siirt'e yeni gelen birinin bilmesi gerekenleri esnaf gözüyle yazdık. Sucuk ve kavurma ise doğrudan bizim işimiz; onları biraz daha ayrıntılı anlattık.
Siirt yöresel ürünleri nelerdir?
Siirt; dağları, vadileri ve köklü hayvancılığıyla zengin bir mutfağa ve el sanatlarına sahiptir. Öne çıkan ürünleri kabaca şöyle sıralayabiliriz:
- Siirt fıstığı: Şehrin adıyla anılan, iri taneli fıstık.
- Pervari balı: Pervari'nin dağlık yamaçlarından gelen bal.
- Siirt sucuğu: Kasapta hazırlanan yöresel sucuk.
- Kavurma: Kış hazırlığının vazgeçilmezi.
- Siirt battaniyesi: Tiftik keçisinin kılından dokunan geleneksel battaniye.
- Bıttım sabunu: Bölgede yabani fıstık ağacına verilen ad olan bıttımdan yapılan sabun.
Bu ürünlerin bir kısmı coğrafi işaretle koruma altındadır. Hangi ürünün tescilli olduğunu Türk Patent coğrafi işaret sayfasından kontrol edebilirsiniz. Satın alırken etiketteki üretici bilgilerine bakmak da iyi bir alışkanlıktır.
Bu ürünlerin ortak noktası emektir. Fıstık bahçede yıllarca bakılan ağaçtan, bal dağda kovan taşıyan arıcıdan, battaniye tezgâh başında geçen saatlerden gelir. Sucuk ve kavurma da kasabın sabahın erken saatinde başlayan işinden çıkar. Bir ürünü alırken bu emeği bilmek seçimi de kolaylaştırır.
Siirt fıstığı: iri tane, dolgun lezzet
Siirt fıstığı, şehrin en tanınan ürünüdür. Taneleri genellikle iri ve dolgundur. Kavrulmuş ve tuzlu olarak çerez diye yenir, tatlılarda da kullanılır. Kış akşamlarında çayın yanında bir avuç Siirt fıstığı, bu şehrin en bilindik ikramlarındandır.
Siirt fıstığını Antep fıstığıyla karıştıranlar olur. İkisi aynı bitki türündendir, ama farklı çeşitlerdir. Siirt fıstığı daha iri ve yuvarlak tanesiyle bilinir. Tadı ve kullanımı da biraz farklıdır.
Fıstık hasadı genellikle yaz sonu ile sonbahar başında yapılır. Bu dönemde bahçelerde ve köylerde büyük bir hareket olur. Toplanan fıstık kabuğundan ayrılır, kurutulur ve kavrulmaya hazırlanır. Yeni mahsulün tadı başkadır; bu yüzden pek çok aile kışlık fıstığını hasattan sonra alır.
Fıstık alırken nelere bakılır?
- Taneler dolu olmalı, boş ve buruşuk tane az olmalı.
- Kabuk temiz olmalı, lekeli ya da küflü görünmemeli.
- Kokusu taze olmalı; acımsı ya da bayat koku iyi değildir.
- Yeni mahsul mü, eski stok mu, satıcıya sorun.
Fıstığı serin, kuru ve kapalı bir kapta saklayın. Nem ve sıcak, fıstığın tadını çabuk bozar.
Siirt fıstığı sofrada
Siirt fıstığı sadece çerez değildir. Baklava ve kadayıf gibi tatlılarda, sütlü tatlıların üstünde ve bazı pilavlarda da kullanılır. Etli pilavın üstüne serpilen bir avuç fıstık sofraya hem renk hem bayram havası katar. Perde pilavı gibi özel gün yemeklerinde de kuruyemiş sık görülür. Bu yemeğin etini perde pilavı için et yazımızda anlattık.
Pervari balı: dağların çiçeklerinden
Pervari, Siirt'in dağlık ilçelerinden biridir. Yaylaları ve çiçekli yamaçları arıcılığa çok elverişlidir. Bu yüzden Pervari balı, Siirt dışında da adı bilinen bir baldır.
Balın tadı ve rengi, arının hangi çiçeklerden beslendiğine göre değişir. Bu yüzden aynı ilçeden gelen iki bal bile birbirinden farklı olabilir. Petek bal ve süzme bal olarak satılır.
Arıcılık dağ köylerinde kuşaklardır süren bir uğraştır. Arıcılar kovanlarını çoğu zaman mevsime göre daha yüksek ve çiçekli yerlere taşır. Bu emek, balın fiyatına da yansır. Ucuzluğu tek ölçü yapmak yerine üreticiyi tanımak daha doğru bir yoldur.
Bal seçerken
- Üreticiyi ya da satıcıyı tanıyorsanız ilk tercihiniz o olsun.
- Etiketteki üretici ve analiz bilgilerine bakın.
- Kristalleşme tek başına kötü bir işaret değildir; doğal bal zamanla donabilir.
- Petek balda peteğin temiz ve dolu olmasına, rengin tutarlı olmasına bakın.
Bal, Siirt kahvaltısının vazgeçilmezlerindendir. Tereyağıyla, kaymakla ya da sıcak ekmekle yenir. Kış sabahları bir kaşık bal, sıcak çayın yanında evin büyüklerinin değişmez alışkanlığıdır. Bal hediye ediyorsanız sağlam bir kavanoz seçin ve yolda dik taşıyın.
Pervari'nin sofrası ve hayvancılığı hakkında daha fazlası için Pervari sayfamıza bakabilirsiniz. İlçe ilçe Siirt mutfağını Siirt ilçeleri yemek kültürü yazımızda anlattık.
Siirt sucuğu ve kavurma: kasabın yöresel ürünleri
Bu ikisi bizim işimizin tam ortasındadır. Afişlerimizde de "yöresel Siirt sucuğu" ve "mevsimsel kavurmalık et" yazar. Kasap sucuğu ve kavurma, Siirt evlerinin kilerinde her zaman bir yer bulur.
Siirt sucuğu
Kasap sucuğunda etin ve yağın seçiminden baharatına kadar her şey kasabın elinden geçer. Tadı, kullanılan etin cinsine ve baharat dengesine göre değişir. Kahvaltıda tavada, mangalda közde ya da yumurtayla çok sevilir. Pişirme önerileri için kasap sucuğu nasıl pişirilir yazımıza bakın.
Kasap sucuğunu ayıran şey, et ve yağın kaynağını bilen birinin elinden çıkmasıdır. Hangi hayvanın hangi parçasının kullanıldığını kasabınıza sorabilirsiniz. Baharat oranı da her kasapta biraz farklıdır; kimi daha acı, kimi daha sarımsaklı sever. Siirt sucuğunun nereden ve nasıl alınacağını merak edenler için Siirt sucuğu siparişi sayfamız var.
Kavurma
Kavurma, etin kendi yağı ve kuyruk yağıyla suyu çekilene kadar pişirilmesidir. Eskiden kışın et bulmanın zor olduğu günler için yapılırdı. Bugün de kahvaltıda, pilavda ve yumurtada sofraya gelir. Ayrıntısını kışlık kavurma rehberimizde anlattık.
Kasabımızın notu: Sucuk ve kavurma hediye edilecekse yola çıkmadan hemen önce alın. Soğuk tutun, güneşte bırakmayın. Uzun yolculukta soğuk çanta ve buz aküsü işinizi çok kolaylaştırır.
Sucuk ve kavurma ürünlerimizi sucuk ve kavurma sayfamızda bulabilirsiniz. Ürün durumunu ve güncel fiyatı WhatsApp'tan sorabilirsiniz. Fiyat; etin cinsine, yağ oranına ve sipariş miktarına göre değişir.
Siirt battaniyesi ve el emeği ürünler
Siirt battaniyesi, tiftik keçisinin kılından dokunan geleneksel bir battaniyedir. Hafifliği ve sıcak tutmasıyla bilinir. Bir zamanlar pek çok evde bulunan bu battaniye, bugün daha çok hediyelik ve el sanatı ürünü olarak aranır.
El dokuması bir ürün alırken dokuma sıklığına, kenar işçiliğine ve kılın yumuşaklığına bakın. El emeği ürünlerin fiyatı makine ürünlerinden farklıdır; bu, harcanan emeğin karşılığıdır. Doğru korunan el dokuması bir battaniye uzun yıllar kullanılır.
Bıttım sabunu da bölgenin bilinen ürünlerindendir. Bıttım, bölgede yabani fıstık ağacına verilen addır. Meyvesinin yağıyla yapılan sabun hediyelik olarak sıkça tercih edilir. Hafif ve kırılmaz olduğu için uzak yola en rahat taşınan hediyelerden biridir.
Bu ürünler ve Siirt'in kültür mirası hakkında güncel bilgiyi Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Siirt Valiliği sitelerinden takip edebilirsiniz.
Yöresel ürünleri evde saklamak
Siirt'ten aldığınız ürünlerin tadını uzun süre korumak için her birini kendi koşulunda saklamak gerekir. Hepsini aynı dolaba koymak çoğu zaman en büyük hatadır.
- Fıstık: Kapalı kavanozda, serin ve karanlık bir yerde. Uzun süre saklayacaksanız buzdolabı da olur.
- Bal: Ağzı sıkı kapalı kavanozda, oda sıcaklığında. Buzdolabı kristalleşmeyi hızlandırabilir.
- Sucuk: Buzdolabında; ambalajı açıldıktan sonra kısa sürede tüketin. Uzun süre için dondurucu.
- Kavurma: Öğünlük kaplarda, buzdolabında ya da dondurucuda.
- Battaniye: Kuru ve havadar bir dolapta, nemden uzakta.
- Sabun: Kuru bir yerde; kullanırken suyu süzülen bir sabunlukta.
Sucuk ve kavurmada ambalajdaki bilgilere ve kasabınızın önerisine uyun. Gıda güvenliğiyle ilgili genel önerileri Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinde bulabilirsiniz.
Siirt'ten ne alınır? Kısa hediye listesi
Memlekete giderken ya da bir yakınınıza Siirt'ten bir şey götürmek istediğinizde şu kısa liste işinize yarar:
- Yola dayanıklı olanlar: Siirt fıstığı, bal, bıttım sabunu, battaniye.
- Soğuk isteyenler: Siirt sucuğu ve kavurma.
- Yola çıkmadan önce: Soğuk çanta, buz aküsü, sızdırmaz paket.
Hediye paketi hazırlarken
Hediye kutusu hazırlıyorsanız kuru ürünleri ve soğuk isteyen ürünleri ayrı paketleyin. Fıstık ve sabun aynı kutuda olabilir, ama sucuk ve kavurma soğuk çantaya girmelidir. Paketin üzerine ürünün ne olduğunu ve nasıl saklanacağını yazan küçük bir not eklemek de güzel bir inceliktir. Hediyeyi alan kişi neyi buzdolabına koyacağını hemen bilir.
Kargo ya da şehir dışına gönderim konusunda WhatsApp'tan bilgi alabilirsiniz. Siirt merkezde eve teslim yapıyoruz; Tillo gibi ilçelerde teslimat gün ve araç planlamasına bağlıdır. Hediye hazırlığının ayrıntısını Siirt'ten memlekete hediye yazımızda anlattık.
Siirt'te et alışverişinin bütün adımları için Siirt et rehberimize göz atın. Siparişinizi hızlı sipariş sayfasından da verebilirsiniz.
Bu yazıdaki etleri sipariş edin
Hızlı sipariş ekranında cinsi, parçayı ve miktarı seçin.